Pilihanraya sahaja tidak akan menyelamatkan Malaysia: Desentralisasi adalah jalannya

Musim pilihan raya yang mengarut datang lagi.

Pilihan raya negeri Johor tiba dan sudah pun berlalu. Seterusnya ialah Negeri Sembilan, diikuti oleh Melaka. Kemudiannya, mungkin awal tahun depan, pilihan raya umum untuk seluruh negara.

Cukup hingar-bingar. Biasanya pembubaran gabungan sementara juga sedang berlaku. Perikatan Nasional sedang terancam: Bersatu dan Pas bukan lagi sahabat baik selama-lamanya. Sebahagian daripada Bersatu telah pun berpecah.

Kelihatan tiada perpecahan daripada PKR yang akan berlaku, tetapi beberapa pemimpin tertinggi telah pun meletak jawatan dan menyertai parti Bersama. Ia bertanding dalam pilihan raya Johor dan telah kalah – semua calonnya kehilangan deposit mereka. Sebelum itu, beberapa bekas pemimpin DAP telah berkata mereka mungkin akan keluar parti untuk menyertai Bersama juga.

Dan pemimpin yang bergelar ‘Encik Keluar Sekejap’ – yang pernah keluar dari Umno – telah berkata beliau masih bercita-cita untuk menjadi perdana menteri suatu hari nanti. Jadi beliau telah menyertai semula Umno. Tidak menghairankan.

Bola kristal kecil saya meramalkan bahawa pilihan raya negeri mahupun pilihan raya umum yang akan datang tidak akan menyelesaikan masalah parlimen tergantung, di mana tiada parti atau gabungan tunggal yang dapat memenangi majoriti.

Sebaliknya, dapat dijangkakan lebih banyak tawar-menawar politik dan percubaan berulang bagi membentuk gabungan yang lebih besar – persis kerajaan ‘Perpaduan 2.0’ – cukup untuk bertahan daripada sebarang undi tidak percaya.

Ini bermakna kelangsungan hidup dan sikap ambil mudah sekali lagi, akan mengatasi sebarang agenda pembaharuan atau apa sahaja yang dijanjikan oleh parti-parti dan pemimpin mereka semasa kempen.

Berhati-hati: mereka tidak akan dapat menunaikan janji, kerana membina majoriti mungkin bermakna memasukkan orang yang telah menghabiskan kerjaya politik mereka menentang pembaharuan yang ditawarkan.

Lebih buruk lagi, gabungan besar itu mungkin mempunyai nama-nama besar seperti ‘Perpaduan’ dan ‘Madani’, tetapi itu tidak menyembunyikan fakta bahawa ia melibatkan pemimpin yang telah menghadapi tuduhan atau pertuduhan rasuah – seperti pelantikan ketua Umno sebagai timbalan PM, yang pertuduhannya kemudiannya digugurkan.

Kerajaan Perpaduan 2.0 pada masa hadapan mungkin termasuk pemimpin seperti ketua Umno Johor, yang mengisytiharkan beliau tidak akan bekerjasama dengan DAP untuk membentuk kerajaan negeri Johor – walaupun kedua-dua parti sepatutnya menjadi sekutu dalam ‘kerajaan perpaduan’ persekutuan. Dengan rakan gabungan seperti itu, siapa yang memerlukan musuh?

Ia juga boleh merangkumi orang yang ingin meminda undang-undang bagi membolehkan pelantikan – dan bukannya pemilihan – pemimpin politik dalam Abad ke-21 ini, selepas hampir 70 tahun demokrasi pilihan raya Malaysia.

Dan, sudah tentu, gabungan itu akan merangkumi ahli politik yang akan dengan mudah membangkitkan sentimen etnik dan agama untuk meraih pengaruh, sekali gus memperbesar perpecahan.

Ada yang ingin menyertai kerajaan Perpaduan 2.0 hanya untuk berkempen bagi pembebasan bekas pemimpin mereka yang disabitkan kesalahan. (Renungkan sejenak tentang keadaan ini: bekas Perdana Menteri Najib Razak didapati bersalah pada tahun 2020 atas kesalahan pecah amanah jenayah dan penyalahgunaan kuasa kerana menerima RM42j yang disalahgunakan daripada unit 1MDB secara haram. Beliau disabitkan kesalahan oleh sembilan hakim merentasi tiga peringkat badan kehakiman, yang kesemuanya sebulat suara memutuskan menjatuhkan hukuman. Beliau kemudian dijatuhkan hukuman penjara 12 tahun dan didenda RM210j. Penyokongnya mendesak pembebasannya – dan kita mungkin akan bekerjasama dengan mereka dalam kerajaan Perpaduan 2.0?)

Tidak hairanlah pembaharuan jarang berlaku di bawah kerajaan perpaduan ‘Madani’ ini.

Reformasi tergendala selama 60 tahun

Dominasi pilihan raya Umno-Barisan Nasional telah membentuk setiap bahagian sistem politik Malaysia, meninggalkan kesannya selama lebih 60 tahun.

Melangkaui majoriti dua pertiga parlimen yang membenarkannya meminda perlembagaan 1957 sesuka hati, Umno-BN mempengaruhi cara kerja seluruh birokrasi: perkhidmatan awam, tentera, polis dan sistem kehakiman yang menggabungkan peranan Jabatan Peguam Negara dan pendakwa raya.

Umno-BN mempengaruhi dasar awam, peruntukan dana awam, dan siapa yang dapat memenangi tender kerajaan untuk melaksanakan dasar apa saja – hampir semestinya melibatkan seorang atau dua kroni mereka sendiri. Ia juga membentuk cara kerajaan berfungsi, bukan sahaja di peringkat persekutuan tetapi di peringkat negeri dan tempatan.

Adalah wajar untuk menuntut perubahan kepimpinan dalam institusi tertinggi negara – birokrasi, badan kehakiman, syarikat berkaitan kerajaan – sama seperti kita menuntut perubahan dalam kerajaan pada masa kini.

Namun menukar kakitangan saja tidak mencukupi. Enam puluh tahun pemerintahan Umno-BN memerlukan rombakan keseluruhan ‘ekosistem’ Umno-BN.

Mari kita berundur sejenak untuk memahami bagaimana kita berada dalam situasi ini. Pada asasnya, ini kerana kita masih terperangkap dalam Politik Lama, walaupun kita kini mempunyai Ekonomi Baharu dan Masyarakat Baharu.

Ekonomi Baharu, Masyarakat Baharu

Sebagai seorang sarjana-aktivis yang mengkaji politik Malaysia, sudah lama saya menunggu Politik Baharu untuk tiba.

Apa lagi, bentuk ekonomi juga telah berubah tanpa dapat dikenal pasti. Pertumbuhan dan hasil kerajaan dahulu bergantung pada komoditi – pertama, getah dan timah, kemudian kayu balak hutan dan minyak sawit, serta minyak dan gas luar pesisir.

Hari ini, ekonomi bergerak dalam bentuk perkhidmatan dan pembuatan, terutamanya elektrik dan elektronik. Sektor-sektor ini menyumbang sebahagian besar hasil kepada Malaysia dan menarik sebahagian besar pelaburan langsung asing.

Perubahan ekonomi ini juga telah membentuk semula masyarakat Malaysia. Semakin kurang jumlah orang yang bekerja dalam pertanian sekarang. Lebih banyak bekerja dalam pembuatan dan perkhidmatan. Barisan pengurus, pentadbir dan profesional dan juruteknik berdaftar telah berkembang.

Perkhidmatan awam telah berkembang kepada 1.8 juta – boleh dikatakan terlalu besar untuk populasi lebih 30 juta.

Pada tahun 2016, pendaftaran sekolah rendah berada pada 97%, selolah menengah atas pada 94%, dan pasca-menengah pada 17%. Dianggarkan setengah juta guru dan pentadbir bekerja di 10,000 sekolah, mendidik lima juta pelajar di seluruh negara – satu lonjakan besar daripada apa yang diwarisi di semenanjung daripada British semasa kemerdekaannya pada tahun 1957.

Pada tahun 1958, kita hanya mempunyai kampus cawangan Universiti Malaya di Lembah Pantai (kampus utama berada di Singapura). Menjelang tahun 1980, terdapat lima universiti awam; menjelang 2015, sudah ada 27 buah, ditambah 32 politeknik dan 84 kolej komuniti awam. Hari ini, terdapat juga 47 universiti swasta dan kolej universiti, dengan lebih setengah juta pelajar mendaftar dalam pendidikan tinggi.

Tidak menghairankan, golongan pertengahan bandar yang berpendidikan kini membentuk kira-kira satu pertiga daripada populasi Malaysia.

Berkat Dasar Ekonomi Baru (DEB), golongan pertengahan ini amat ketara berbilang etnik – tidak seperti sebelumnya, apabila golongan pertengahan yang berpendidikan kebanyakannya daripada golongan bukan-Melayu.

Satu kesan utama wujudnya kelas baharu ini ialah kumpulan etnik dan sosial lain juga semakin berpecah-belah. Daripada seorang pemimpin yang disanjung ramai bagi setiap kumpulan etnik, kini terdapat ramai pemimpin. Sementara itu, media sosial telah melahirkan ramai jurucakap untuk sebarang tujuan atau kumpulan tertentu.

Jadi, sejak kemerdekaan, dan selepas lebih 50 tahun DEB, Malaysia telah membina Ekonomi Baharu dan Masyarakat Baharu. Namun, di manakah Politik Baharu?

Ke mana Politik Baharu?

Politik Lama Malaysia, ramai bersetuju, didominasi oleh sekumpulan kecil elit yang mengetuai parti berasaskan etnik, yang berhubungan di peringkat atasan melalui gabungan pelbagai etnik.

Semua parti BN juga menceburi perniagaan – bank, empayar media, konglomerat pembinaan, usaha niaga pendidikan. Selagi parti-parti ini berfungsi sebagai sistem naungan yang memberi makan kepada semua ahli-ahlinya yang di bawah piramid, kawalan elit ke atas golongan yang lain adalah terjamin.

Jadi, ciri yang menentukan Politik Lama Malaysia juga merupakan sebuah bentuk naungan dan biasanya berasaskan ‘politik wang’.

Politik Baharu, yang kita harapkan, akan mengambil bentuk melibatkan pelbagai etnik dan inklusif. Ia akan menghapuskan politik wang dan naungan, membenarkan pilihan raya yang bebas dan adil, serta membuka pintu kepada penyertaan demokratik.

Yang paling penting, diharapkan Umno-BN – yang berkuasa selama 60 tahun – akhirnya akan digantikan oleh gabungan pelbagai etnik alternatif.

Jadi terdapat keterujaan sebenar apabila pilihan raya umum 2018 membawa masuk gabungan Pakatan Harapan yang diketuai oleh Dr Mahathir Mohamad. Ramai yang berharap wujud demokrasi yang lebih mendalam: pilihan raya yang bebas dan adil dipulihkan, kerajaan tempatan dapat dikembalikan, dan pembaharuan institusi utama – badan kehakiman, polis, Suruhanjaya Pencegahan Rasuah Malaysia, universiti, seluruh sistem pendidikan. Undang-undang menindas, seperti yang didoakan orang ramai, juga akan dimansuhkan.

Mungkin akan ada lebih banyak rundingan dengan rakyat – melalui jawatankuasa pilihan parlimen – sebelum sesebuah dasar dibuat. Mungkin suruhanjaya siasatan diraja yang baharu akan menyiasat masalah kronik, bermula dengan rasuah yang berleluasa dan politik wang.

Suruhanjaya bagi memeriksa perkhidmatan awam juga nampaknya sudah lewat masanya, memandangkan betapa banyak ruang autonomi dan profesionalisme yang telah hilang selepas 60 tahun pemerintahan Umno-BN. Sekurang-kurangnya, ramai berharap agar perkhidmatan awam akan menerima pakai pembuatan dasar berasaskan bukti.

Sebaliknya, keadaan sebaliknya pula berlaku!

Keputusan pilihan raya 2018 telah dirampas kuasanya melalui pintu belakang ‘Langkah Sheraton’. Komplot dan ketidakstabilan politik menyusul. Daripada keputusan dibuat secara telus, di Parlimen atau di peti undi, ahli politik mencapai persetujuan hanya sesama mereka.

Parti-parti pecahan dibentuk dalam sekelip mata. Gabungan baharu dengan nama seperti ‘Gabungan Itu-Ini’ dan ‘Sesuatu-Plus’ bermunculan. Dalam satu dekad, Malaysia menukar perdana menterinya sebanyak enam kali.

Syukurlah ada media alternatif, di mana kita boleh menyuarakan rasa tidak puas hati kita. Oleh kerana begitu banyak institusi telah dikompromi, terdapat hanya sedikit ruang lain yang tinggal untuk bergerak dalam melindungi demokrasi kita.

Malangnya, rakyat biasa, seperti pemimpin mereka, semakin terpaksa berpaut kepada Agong untuk menyelesaikan intrik dan ketidakstabilan politik.

Ini bukanlah Politik Baharu yang kita bayangkan ketika Ekonomi Baharu dan Masyarakat Baharu tiba. Versi Politik Baharu ini sudah rosak.

Rasuah dan kejatuhan Umno-BN

Punca utama kemelut politik Malaysia sekarang adalah kerana kejatuhan Umno.

Sebelum itu, MCA, MIC, PPP, Gerakan serta selebihnya daripada 14 parti komponen BN, termasuk yang dari Sabah dan Sarawak, hampir lenyap.

Umno-BN – atau pendahulunya, Perikatan – telah memenangi setiap pilihan raya umum sejak 1957. Kini ia telah runtuh.

Pun, itu tidak bermakna Umno-BN adalah pusat segala sistem seperti yang disangka; kepentingan mereka terlalu diperbesarkan. Ia menjadi penting dalam mengekalkan kestabilan politik terutamanya kerana begitu banyak institusi lain telah pun punah atau terjejas.

Badan kehakiman, Jabatan Peguam Negara, pendakwa raya dan pembantu mereka, perkhidmatan awam daripada ketua setiausaha ke bawah, polis dan unit penguatkuasaan undang-undang lain, yang semuanya bertanggungjawab kepada eksekutif, Parlimen dan sebagainya, semuanya telah terjejas. Mereka tidak lagi sepenuhnya cekap, bertanggungjawab atau telus.

Pencetus kejatuhan Umno-BN adalah gejala rasuah yang tidak pernah terjadi sebelumnya dalam parti itu. Kebusukan telah berlaku di peringkat paling atas. Bekas presiden Umno dan bekas Perdana Menteri Najib Razak didapati bersalah pada tahun 2020 atas kesalahan pecah amanah dan penyalahgunaan kuasa. Tanpa rasa malu, beliau merayu dan terus merayu semula sabitan bersalahnya. Malaysia telah menjadi sebuah kleptokrasi terunggul.

Untuk mengembalikan momentum demokrasi, menghapuskan rasuah di setiap peringkat, membina semula kestabilan politik dan mengekalkan pembangunan ekonomi, kita tidak boleh terus mengadakan pilihan raya dan berharap wajah-wajah baharu dan nama parti baharu akan mengubah keadaan.

Jawapannya bukan juga dengan memulihkan sistem lama yang stabil dipegang bersama oleh satu parti dominan seperti Umno-BN, yang memerintah selama enam dekad. Walaupun kejayaan Umno baru-baru ini dalam pilihan raya negeri Johor, jangan sesekali menganggap mereka sedang dalam perjalanan kembali ke puncak kekuasaan. Kita tidak boleh membiarkan perkara itu berlaku!

Kita sebaliknya memerlukan pembaharuan sebenar – menstruktur semula sistem politik dengan mendesentralisasikan kuasa, hasil mahsul dan penyertaan di peringkat akar umbi.

Arus global ke arah desentralisasi

Terdapat arus di seluruh dunia ke arah desentralisasi yang lebih besar, sama ada di negara maju mahupun negara membangun.

Bentuk persekutuan lama di Barat – AS, Kanada, Switzerland – tidak memperuntukkan peringkat ketiga kerajaan yang dipilih, kerajaan tempatan, dalam perlembagaan asal mereka.

Tetapi kemudian mereka telah meluluskan undang-undang yang membenarkan pihak berkuasa tempatan yang bersifat autonomi, seperti Bandar Raya New York, Greater London dan Greater Manchester.

Di Sepanyol, autonomi yang lebih besar telah diberikan kepada wilayah berlainan melalui penubuhan Komuniti Autonomi.

Tidak seperti bentuk persekutuan lama ini, negara membangun biasanya memasukkan peruntukan untuk kerajaan tempatan yang dipilih ke dalam perlembagaan kemerdekaan mereka.

Perlembagaan Afrika Selatan 1996, sebagai contoh, membahagikan kuasa dan sumber dalam tiga cara yang sama rata, antara pusat, wilayah dan kerajaan tempatan.

India meminda perlembagaannya pada tahun 1994 untuk memperuntukkan kerusi dalam pilihan raya tempatan, atau panchayat, untuk wanita dan untuk ‘masyarakat adat’.

Ethiopia mempunyai empat peringkat kerajaan: di tahap pusat, negeri dan kerajaan tempatan, terdapat juga woreda di peringkat daerah.

Asia Tenggara

Di seluruh Asia Tenggara, walaupun Malaysia merupakan satu-satunya negara persekutuan di rantau ini, proses desentralisasi kuasa dan hasil kepada kerajaan tempatan telah berlaku.

Di Filipina, selepas undang-undang tentera Ferdinand Marcos berakhir kerana Revolusi Kuasa Rakyat 1986, rakyat Filipina telah menerima pakai perlembagaan baharu pada tahun 1987, diikuti dengan Kod Kerajaan Tempatan pada tahun 1991.

Fungsi pentadbiran dalam pertanian, kesihatan, alam sekitar, kebajikan sosial dan kerja raya telah dipindahkan kepada kerajaan tempatan, di mana eksekutif dan badan perundangan mereka juga dipilih.

Kumpulan masyarakat sivil, termasuk organisasi wanita, memperoleh tempat dalam jawatankuasa kerajaan tempatan bagi menyelia perancangan pembangunan, sekolah, kepolisan dan kontrak.

Jabatan kerajaan tempatan juga diberikan 40% daripada hasil dalaman, meningkat daripada 20%, bersama-sama dengan hak untuk mengenakan cukai kepada penduduk – dengan syarat mereka memastikan perkhidmatan berjalan dan membayar penjawat awam di bawah tanggungjawab mereka.

Di Indonesia, tiada perlembagaan baharu susulan gerakan Reformasi 1997-98, tetapi terdapat banyak pindaan.

Ini membolehkan peralihan daripada pemerintahan tentera kepada pemerintahan sivil, pilihan raya yang bebas dan adil, serta pemulihan kebebasan awam untuk berhimpun, berpersatuan dan bersuara secara bebas. Polis dipisahkan daripada tentera, dan undang-undang anti-rasuah diluluskan.

Dua undang-undang kerajaan tempatan yang baharu menyusul pada tahun 1999.

Yang pertama, kuasa dan fungsi dipindahkan dari pusat kepada kerajaan tempatan, termasuk kawasan metropolitan, memintas kira-kira 300 kerajaan wilayah. Dianggarkan 10,000 skop fungsi dan tanggungjawab telah diserahkan -dalam kesihatan awam, pendidikan, kebajikan, tanah, sumber asli, pengangkutan, kerja raya dan utiliti. Menjelang tahun 2001, 2.25 juta penjawat awam juga telah dipindahkan ke peringkat kerajaan tempatan.

Yang kedua, pengimbangan semula pengaturan fiskal antara pusat dan wilayah. Hasil daripada sumber asli – minyak, gas, kayu balak, perlombongan – dikongsi dengan kerajaan tempatan, tanpa formula ‘satu saiz untuk semua’.

Pihak berkuasa tempatan akhirnya mendapat lebih banyak hasil daripada sebelumnya, dan dibenarkan untuk memperkenalkan cukai dan yuran mereka sendiri untuk meningkatkan hasil. Sebagai balasan, mereka mengambil tanggungjawab untuk gaji penjawat awam dalam kerajaan tempatan, infrastruktur dan fungsi tempatan yang lain.

Projek mega yang dahulunya sering diputuskan di Jakarta tanpa rundingan dengan kerajaan tempatan telah dihentikan. Pihak berkuasa tempatan kini boleh menolak projek mega yang dicadangkan di peringkat pusat, dan ada juga yang membatalkan lesen lama yang telah dikeluarkan oleh kerajaan pusat sebelum ini.

Nampaknya, ‘pembaharuan besar-besaran’ sebegini membawa kepada situasi yang huru-hara. Pembaharuan merangkumi skop yang luas dan terlalu cepat. Kekeliruan semakin meningkat mengenai peranan wilayah, daerah (kabupaten) dan kerajaan tempatan.

Jadi pindaan kepada undang-undang tadbir urus wilayah menyusul pada tahun 2004, mengembalikan beberapa kuasa kepada daerah. Satu lagi undang-undang pada tahun itu turut mewajibkan datuk bandar, ketua daerah dan ketua kampung untuk dipilih.

Pada tahun 2014, satu lagi undang-undang melibatkan tadbir urus kampung mewajibkan 30% pegawai kampung terdiri daripada wanita, bagi meningkatkan penyertaan wanita dalam membuat keputusan.

Kesannya, undang-undang baharu itu mendorong pembaharuan kepada kerajaan tempatan, dengan hasil dan kakitangan tambahan untuk melaksanakan fungsi yang diserahkan kepada mereka.

Pilihan raya tempatan menjadi wajib. Menariknya, ia membuka pintu kepada pendatang baru seperti Joko Widodo (Jokowi), yang memenangi jawatan datuk bandar Solo, dan kemudiannya ke jawatan gabenor Jakarta, dalam perjalanannya untuk menjadi presiden Indonesia.

Malaysia

Malaysia merupakan satu-satunya negara Asia Tenggara yang menggelarkan dirinya sebagai persekutuan. Tetapi persekutuannya amat berpusat.

Dalam kebanyakan pemerintahan berbentuk persekutuan, fungsi sosial seperti perumahan, pengangkutan tempatan, kesihatan awam, pendidikan rendah dan menengah, kebajikan sosial, buruh, seni, budaya dan agama terletak di bawah negeri atau kerajaan tempatan.

Di Malaysia, pusat mengawal kebanyakannya, dengan hanya beberapa yang dikongsi di peringkat negeri.

Sistem persekutuan biasanya bergantung pada suruhanjaya persekutuan-negeri di mana pusat dan unit konstituennya bertemu untuk menyelesaikan masalah – apa yang boleh dipanggil lima C: berunding, menyelaras, bekerjasama, menyelesaikan konflik dan menyesuaikan diri dengan perubahan (di dalam bahasa Inggeris: consult, coordinate, cooperate, resolve conflict and adapt to change). Malaysia hanya mempunyai tiga suruhanjaya utama: kewangan, tanah dan kerajaan tempatan. Sebaliknya, India mempunyai lebih daripada 10.

Malaysia juga memberikan Sabah dan Sarawak autonomi yang lebih besar pada mulanya, di bawah Perjanjian Malaysia 1963 (MA63). Tetapi autonomi itu telah terhakis dari semasa ke semasa. Pengimbangan semula hubungan persekutuan-negeri telah menjadi tuntutan utama kedua-dua negeri sebagai balasan untuk kekal dalam ‘kerajaan perpaduan’ Madani. Tetapi beberapa tuntutan mereka masih belum dipenuhi.

Majlis Perbandaran George Town, Pulau Pinang merupakan pihak berkuasa tempatan pertama yang mengadakan pilihan raya pada tahun 1951. Pilihan raya tempatan untuk majlis perbandaran, dan pekan-pekan besar dan kecil di negeri-negeri lain turut menyusul. Pilihan raya majlis tempatan juga diadakan di kebanyakan kampung baharu yang diwujudkan pada awal 1950-an.

Semuanya digantung pada tahun 1965, semasa ‘Konfrontasi’ dengan Indonesia.

Suruhanjaya diraja yang dipengerusikan oleh Senator Athi Nahappan kemudiannya menyemak semula cara kerja kerajaan tempatan dan mendapati bahawa majlis tempatan menunjukkan prestasi yang baik. Ia mengesyorkan agar pilihan raya tempatan disambung semula.

Namun, Akta Kerajaan Tempatan 1976 memansuhkan semua pilihan raya tempatan. Kerajaan, sebenarnya, menolak nasihat suruhanjaya dirajanya sendiri.

Sejak itu, peranan kerajaan tempatan juga semakin mengecil.

Majlis Bandaraya George Town pernah mengendalikan perkhidmatan bas di seluruh pulau. Orang dewasa menggunakannya untuk pergi ke tempat kerja, dan kanak-kanak, termasuk saya, menaikinya untuk ke sekolah.

Jabatan kesihatannya mengendalikan rangkaian klinik awam. Jururawat melawat ibu-ibu baru bersalin di rumah. Pemeriksa jabatan kesihatan memeriksa pasar dan ruang awam untuk membendung haiwan perosak.

Majlis juga membersihkan jalan dan longkang dan menguruskan sampah dan sisa pepejal. Ia merawat kumbahan sebelum melepaskan air yang dirawat kembali ke sungai dan longkang.

Dari tahun 1970-an, susulan Dasar Ekonomi Baru dan desakan ke arah penswastaan, banyak perkhidmatan ini diambil daripada kerajaan tempatan dan diberikan kepada individu dan syarikat bumiputera atau kepada badan persekutuan. Bekalan air, misalnya, kini dikawal selia secara persekutuan.

Inilah masanya untuk membalikkan pemusatan serta penswastaan kemudahan awam. Kerajaan tempatan dapat menguruskan perkhidmatan ini dengan lebih efisien berbanding Putrajaya dan sektor swasta.

Membina demokrasi dari akar umbi

Mengapakah perkara kerajaan tempatan begitu penting? Secara ringkasnya, ia boleh menarik minat dan tenaga rakyat biasa, termasuk wanita untuk melibatkan diri.

Kerajaan tempatan berkisar soal pasar yang bersih dan ruang hijau terbuka di kawasan kejiranan. Ia dapat memerangi jenayah tempatan dan mempunyai suara dalam cara sekolah dan perkhidmatan kesihatan dijalankan. Pemadaman kebakaran, jalan raya dan longkang yang bersih, dan memerangi rasuah juga boleh dikendalikan di peringkat tempatan. Kerajaan tempatan juga boleh memupuk hubungan yang lebih baik antara kumpulan etnik di peringkat tempatan.

Yang paling penting, kerajaan tempatan yang terdesentralisasi menyediakan lebih banyak jalan kepada komuniti tempatan untuk mengambil bahagian dalam keputusan yang membentuk kehidupan seharian dan mata pencarian.

Kini semakin kurang orang yang mengambil berat tentang perebutan kuasa di Washington, Westminster, parlimen Jepun atau Putrajaya. Jumlah keluar mengundi pilihan raya tempatan semakin meningkat di banyak tempat walaupun pilihan raya kebangsaan merosot. (Malangnya, Malaysia tidak mempunyai pilihan raya tempatan untuk diukur selepas ia dimansuhkan pada tahun 1976.)

Lihatlah bagaimana terujanya orang ramai sewaktu pilihanraya datuk bandar baru-baru ini di New York, yang dimenangi oleh Zohran Mamdani, atau pemilihan yang sama di Boston, yang dimenangi oleh Michelle Wu, seorang peguam, pemain piano dan anak perempuan kepada ibu bapa imigran.

Di Britain, Andy Burnham dari Greater Manchester baru sahaja menjadi Perdana Menteri baharu negara itu.

Dan di Indonesia, Jokowi – seorang pemilik kedai perabot tanpa latar belakang politik – telah mencetuskan banyak keterujaan semasa kempennya untuk memenangi jawatan datuk bandar Solo, kemudian jawatan gabenor Jakarta, sebelum muncul sebagai tokoh politik Indonesia yang paling menarik sejak Reformasi.

Jika kita ingin menawarkan harapan kepada rakyat, membina demokrasi penyertaan, dan mendapatkan kerajaan yang bersih, bertanggungjawab dan telus, kita perlu menyatukan kerajaan tempatan dan membina semula dari bawah ke atas.

Ketika kepercayaan orang ramai terhadap mereka yang pernah menjanjikan pembaharuan telah berkurangan – terutamanya kerana kompromi yang dipaksa oleh parlimen tergantung – kita harus mendesak untuk desentralisasi ke peringkat kerajaan tempatan.

Kita harus menggunakan tempoh ‘ketidakstabilan’ ini untuk desentralisasi. Mungkin bekerjasama dengan Sabah dan Sarawak.

Adalah wajar untuk membezakan desentralisasi di peringkat tempatan daripada persoalan memulihkan pilihan raya tempatan. Jika kedua-duanya berlaku bersama, itu adalah bonus.

Namun melihat kepada betapa keberatannya kebanyakan parti dalam kerajaan perpaduan untuk menghidupkan semula pilihan raya tempatan, kedua-duanya tidak perlu terikat bersama. Desentralisasi dahulu; desak pilihan raya tempatan kemudian.

Dengan desentralisasi, kita boleh mendorong ke arah pendemokrasian selanjutnya dan pembaharuan lain. Tanpanya, kita tersekat: tiada pendemokrasian, tiada pembaharuan, tiada kestabilan politik.

Francis Loh
Editor bersama, surat berita Aliran
23 Julai 2026

Versi awal artikel ini dibentangkan di Forum Antara Negeri mengenai Hubungan Negeri-Persekutuan, anjuran Jawatankuasa Pilihan Hubungan Negeri-Persekutuan Dewan Undangan Negeri Pulau Pinang dan Penang Institute, pada 11 Jun. Hadir pada forum tersebut ialah ketua menteri Pulau Pinang dan wakil kerajaan negeri Perlis, Selangor, Kelantan, Terengganu, Sabah, Sarawak dan Pulau Pinang – satu perhimpunan yang luar biasa kerana turut dihadiri pemimpin daripada kerajaan perpaduan Madani dan pihak pembangkang.

Terjemahan oleh: Zikri Rahman

Support Aliran's work with an online donation. Scan this QR code using your mobile phone e-wallet or banking app: