Bagaimana Tabung Haji menyembunyikan lubang RM4.8bn dalam akaunnya

Pendedahan laporan Suruhanjaya Siasatan Diraja mengenai Lembaga Tabung Haji yang telah lama dinanti-nantikan telah mengesahkan kebimbangan utama jutaan penyimpan rakyat Malaysia: satu keruntuhan tadbir urus yang dahsyat, berpunca daripada campur tangan politik yang berleluasa serta penipuan fiskal.

Selama beberapa dekad, Tabung Haji dipandang sebagai sebuah institusi yang amat suci dan dihormati serta menjadi lambang kecemerlangan pengurusan kewangan Islam yang terbina dari hasil titik peluh serta wang simpanan seumur hidup rakyat Malaysia yang berusaha menunaikan kewajipan agama untuk mengerjakan Haji.

Mengetahui bahawa dana jemaah haji yang mulia ini telah dimanipulasi sebagai gelanggang permainan politik dan menjadi mangsa amalan “perakaunan kreatif” yang melulu bukanlah sekadar satu kegagalan institusi. Ia merupakan satu pengkhianatan moral yang amat berat serta satu titik hitam yang sukar dihapuskan pada reputasi tadbir urus Islam di Malaysia.

Reputasi antarabangsa yang musnah

Di peringkat antarabangsa, Tabung Haji sekian lama diiktiraf di seluruh dunia Islam sebagai penanda aras kecemerlangan dalam kewangan sosial Islam dan pengurusan ibadat haji. Delegasi dari Afrika, Timur Tengah, dan Asia kerap berkunjung ke Malaysia untuk mencontohi model inovatifnya.

Dapatan laporan suruhanjaya siasatan diraja itu meruntuhkan sama sekali reputasi antarabangsa itu. Dengan mendedahkan bahawa salah sebuah institusi perintis ekonomi Islam global telah dicemari oleh penipuan sistematik dan manipulasi politik, skandal ini menjejaskan dengan teruk kedudukan Malaysia sebagai peneraju dunia dalam kewangan dan pembangunan Islam.

Bagaimana mungkin Malaysia dapat mempromosikan piawaian kewangan yang beretika dan mematuhi Syariah di peringkat antarabangsa, sedangkan institusi Islam utama negara sendiri telah dicemari oleh amalan rasuah di dalam negara?

Terhakisnya kepercayaan terhadap institusi keagamaan

Apa yang lebih memudaratkan ialah terhakisnya kepercayaan orang ramai terhadap pihak berkuasa agama.

Apabila institusi suci yang ditubuhkan atas nama Islam didapati terlibat dalam salah laku demi kepentingan peribadi, ia mencetuskan sikap sinis yang mendalam dalam kalangan masyarakat.

Keadaan ini menjadikan kepercayaan agama sebagai alat untuk tujuan politik serta menimbulkan keraguan terhadap integriti kepimpinan agama secara keseluruhannya.

Para penyimpan bukan sahaja hilang kepercayaan terhadap suatu dana kewangan, malah mereka turut berasa dikhianati dari sudut rohani oleh pihak yang telah berikrar untuk menjunjung prinsip Islam berkaitan amanah dan keadilan (‘adl).

Penipuan terancang

Butiran mengenai bagaimana pengkhianatan ini berlaku seperti yang didedahkan dalam laporan suruhanjaya diraja, amat mengejutkan.

Pada tahun 2017 sahaja, ketika Tabung Haji mengumumkan keuntungan memberangsangkan sebanyak RM3.4bn, piawaian pelaporan kewangan yang sewajarnya mendedahkan bahawa ia sebenarnya mengalami kerugian bersih sebanyak RM1.4bn – iaitu satu jurang besar berjumlah RM4.8bn yang disembunyikan melalui manipulasi penilaian aset dan pengabaian kerugian akibat penurunan nilai.

Walaupun beroperasi dalam keadaan defisit aset-liabiliti sejak tahun 2014, Tabung Haji tetap meneruskan pembayaran agihan keuntungan (hibah) yang tidak dijana secara sebenar, melebihi kemampuan kewangannya.

Ini bukanlah satu muslihat perakaunan yang tidak memberi kesan buruk; pembayaran pulangan yang tidak dijana itu secara sistematik menghakis modal asal penyimpan.

Lebih memburukkan lagi keadaan, bonus yang berlebihan turut dibayar kepada pihak eksekutif dan ahli lembaga pengarah pada waktu organisasi itu mengalami tekanan kewangan yang kritikal.

Campur tangan politik yang tidak terkawal

Laporan suruhanjaya diraja secara jelas mengenal pasti penglibatan politik sebagai punca utama berlakunya penyalahgunaan ini.

Kerajaan dan pihak yang menerajui hal ehwal politik pada era tersebut telah menjadikan dana amanah awam sebagai senjata politik.

Keputusan penting merangkumi kadar agihan hibah sehinggalah strategi pelaburan ditentukan bukan berdasarkan kebijaksanaan kewangan atau etika Islam, sebaliknya didorong oleh kepentingan politik jangka pendek dan kelangsungan kuasa politik.

Apabila ahli politik dan individu yang dilantik secara politik diberikan kuasa tanpa kawalan ke atas dana awam dan dana keagamaan, piawaian etika akan lenyap, akauntabiliti akan hilang, dan jutaan pengguna biasa terpaksa menanggung akibatnya.

Tiada imuniti, tiada kompromi

Persatuan Pengguna Pulau Pinang (CAP) menuntut agar laporan suruhanjaya diraja ini tidak dibiarkan begitu sahaja tanpa tindakan susulan.

Orang ramai menuntut akauntabiliti sepenuhnya:

• Pendakwaan jenayah yang tegas tanpa kompromi: Pejabat Peguam Negara dan Suruhanjaya Pencegahan Rasuah Malaysia (SPRM) mestilah bertindak dengan pantas dan tegas. Setiap individu tidak kira kedudukan politik, status bekas menteri, atau pangkat eksekutif yang terlibat dalam penyalahgunaan kuasa, penyelewengan maklumat kewangan, atau pecah amanah mestilah berdepan dengan tindakan undang-undang sepenuhnya.
• Rombakan menyeluruh tadbir urus: Akta Tabung Haji 1995 mestilah dipinda dengan segera bagi menghapuskan kuasa menteri yang terlalu luas serta melarang ahli politik aktif secara kekal daripada memegang jawatan dalam lembaga pengarah atau jawatan eksekutif.
• Pengawasan kewangan yang bebas: Operasi pelaburan mestilah tertakluk kepada piawaian kawal selia yang ketat di bawah Suruhanjaya Sekuriti dan Bank Negara demi memulihkan integriti institusi.

Pengguna dan penyimpan rakyat telah mengamanahkan simpanan berharga mereka kepada sebuah institusi yang bertujuan untuk berkhidmat demi Tuhan dan ummah.

Mereka yang menyalahgunakan kepercayaan itu demi kepentingan peribadi dan politik mestilah bertanggungjawab atas tindakan mereka di mahkamah dan di hadapan rakyat. – CAP

Mohideen Abdul Kader ialah presiden Persatuan Pengguna Pulau Pinang (CAP).

Support Aliran's work with an online donation. Scan this QR code using your mobile phone e-wallet or banking app: